Veen is al decennia de basis van de meeste potgronden en substraten. Het is homogeen, houdt goed water vast, bevat voldoende lucht en is makkelijk op de gewenste pH en voeding te brengen. Toch staat het gebruik ervan onder druk. Bij het winnen van veen komt koolstof vrij die heel lang in de bodem lag opgeslagen, en afnemers, retail en overheden vragen steeds vaker om minder veen in de keten. Voor veel kwekers is de vraag daarom niet meer óf ze minder veen gaan gebruiken, maar hoe ze dat doen zonder risico voor de teelt.
Wat bedoelen we met veenarm en veenvrij?
Er bestaat geen wettelijke definitie. Wij hanteren deze indeling:
- Veenhoudend: veen is het hoofdbestanddeel, meer dan de helft van het volume.
- Veenarm: maximaal de helft is veen, aangevuld met alternatieven.
- Veenvrij: er zit geen veen in.
Bij elk product vermelden we de exacte samenstelling, zodat je niet op een label hoeft te vertrouwen.
Wat vervangt het veen?
Geen enkele grondstof doet alles wat veen doet. Een goed veenarm of veenvrij substraat combineert daarom meerdere componenten, elk met een eigen rol:
- Fijne kokos houdt veel water vast, neemt het na uitdrogen snel weer op en is structuurstabiel. De belangrijkste vervanger voor de waterfunctie van veen.
- Grove kokos brengt lucht en structuur en klinkt nauwelijks in.
- Houtvezel is licht en luchtig en verbetert de herbevochtiging, maar breekt sneller af en legt stikstof vast.
- Bark geeft structuur en lucht en werkt licht verzurend.
- Perliet voegt blijvend lucht toe zonder af te breken.
- Compost wordt in sommige mengsels gebruikt voor buffer en bodemleven, maar vraagt een zorgvuldige kwaliteitscontrole.
Wat verandert er in de teelt?
Een substraat met minder veen gedraagt zich anders. De verschillen zijn goed te managen, maar je moet ze kennen.
Watergift. Mengsels met houtvezel en grove kokos laten water sneller door. De bovenlaag droogt eerder op, terwijl het onderin de pot nog vochtig kan zijn. Wie op het oog water geeft, geeft dan al snel te vaak. Til potten op, weeg ze of gebruik een vochtmeter om de werkelijke vochttoestand te bepalen. Vaak werkt vaker en minder per keer beter dan zelden en veel.
Bemesting. Houtvezel legt in de eerste weken stikstof vast doordat micro-organismen het materiaal afbreken. Daarom zit er in houtvezelrijke mengsels extra stikstof. Ongebufferde kokos kan kalium en natrium afgeven en calcium en magnesium binden; in onze mengsels gebruiken we daarom gewassen en gebufferde kokos. Houd de EC in de eerste weken vaker in de gaten dan je gewend bent.
pH. Veen heeft van nature een lage pH en wordt gekalkt. Kokos is ongeveer neutraal. Mengsels met veel kokos reageren daardoor anders op kalk en op de samenstelling van je gietwater. Meet de pH bij de start en na een paar weken teelt.
Structuur in de tijd. Houtvezel breekt sneller af dan veen of kokos. Voor korte teelten is dat zelden een probleem; voor teelten van meerdere seizoenen kies je een mengsel met stabielere componenten zoals grove kokos en bark.
Een overstap in stappen
Ga niet in één keer van een volledig veenhoudend naar een veenvrij substraat voor je hele bedrijf. Een geleidelijke aanpak geeft je de kans om te leren:
- Begin met een veenarm mengsel in een deel van de teelt, naast je vertrouwde substraat.
- Leg de uitgangswaarden vast: meet pH en EC bij de start en daarna wekelijks.
- Pas de watergift bewust aan en houd bij wat je doet.
- Vergelijk groei, beworteling en uniformiteit aan het eind van de teelt.
- Verlaag het veenaandeel pas verder als het resultaat stabiel is.
Hulp bij de overstap
Elk bedrijf heeft een eigen combinatie van gewas, potmaat, watergeefsysteem en klimaat. Wat bij de buurman werkt, hoeft bij jou niet te werken. In een adviesgesprek of bij een bedrijfsbezoek kijken we mee naar jouw situatie, en met een maatwerkmengsel kun je het veenaandeel stap voor stap verlagen. Een substraatanalyse tijdens de teelt helpt om afwijkingen vroeg te zien.
